Kitap

Sherlock Holmes ve Tümdengelim

Sherlock Holmes hakkında konuşmadan önce belirtmeliyim ki kitabı okumadan dizi veya filmini izleyenler vardır aramızda. Öncelikle sizin filmini izlediğiniz Sherlock Holmes tam olarak yansıtılamamıştır. Fakat her ne kadar dizi kitaba göre uyarlansa da, Benedict Cumberbatch’in canlandırdığı Sherlock Holmes gerçek Sherlock Holmes ile benzer de olsa, dizinin uzaktan yakından gerçek Sherlock Holmes davaları ile alakası yoktur.

Kısaca Sherlock Holmes

Sherlock Holmes Tümdengelim

Olayları gözlem yoluyla çözen ve insanlar üzerindeki gözlem yeteneğini kuvvetli bir şekilde kullanan Sherlock Holmes, ulaştığı çıkarımlarda yanılmayan ve kanıtlarını bu çıkarımlara dayayan Holmes, İnsanlar üzerindeki gözlem yeteneğini kullanan ve kendi tahlilleri sonucu ulaştığı çıkarımlarda kesinlikle yanılmayan Holmes, Doktor Watson dışında arkadaşı olmayan, -daha doğrusu arkadaş canlısı olmayan- kendi tabiriyle danışman dedektif. İnsanlar üzerinde yaptığı çıkarımlardan korkusuz bir şekilde konuşan Holmes bu nedenle çoğu kişi tarafından sevilmemektedir de.

Eline geçen bir şapkadan bir adamın bir süre maddi sıkıntılar çektiğini, tutarlı birisi olduğunu ve karısıyla arasının bozuk olduğu söyleyen Sherlock Holmes’un bu çıkarımı yazar Arthur Conan Doyle tarafından şöyle detaylandırılıyor;

Bir mantıkçı için, her şey tam olarak ne ise öyle görünmelidir. Kendini küçük görmek de, yeteneklerini abartmakta gerçeklerden kaçmaktır.

Bu adamın şapkası kaliteli olduğu belli diyen Sherlock Holmes, şapkanın çok fazla yıpranmaması fakat şapkanın çok kullanılmaktan bazı bölgelerin bozulmasını adamın şapkasını değiştiremediği sonucuna varıyor ve bunu adamın bir süredir maddi sıkıntılar çektiğine ve tutarlı birisi olduğuna yoruyor. Karısıyla arasının bir süredir bozuk olmasını ise adam sabah dışarıya çıkarken karısı tarafından dikkat edilmeyip temizlik konusunda görmezden gelindiğini, bu sebeple kadının şapkanın tozlarını almadığını söylüyor.

İmkansız olanı elediğinde, her ne kadar olasılık dışı gibi görünse de, elinde kalan gerçektir.

Sherlock Holmes Mastermind

Peki biz de Sherlock Holmes gibi çıkarımlarda bulunabilir miyiz? İnsanların dış görünüşüne göre onların kişiliklerini analiz edebilir miyiz? Bunun için size Maria Konnikova tarafından yazılan Mastermind kitabını okumanızı öneriyorum. Sherlock Holmes’ü tam anlamıyla çözümlemeyi başaran Maria Konnikova, bunun tamamen mümkün olduğunu söylüyor. Sherlock Holmes’ün davalarını yorumlayan Maria Konnikova, danışman dedektifimiz Sherlock Holmes’ün neyi diğer insanlardan farklı yaptığını göstermekle beraber bize de bu çıkarımlara ulaşmak için yapacağımız gözlemlere, 17 dile çevrilen Mastermind ile rehber oluyor.

İmkansızı çıkardığında elinde kalan şey gerçeklerdir.

Tümdengelim yani; akıl yürütmede tümelden tikele, yasadan olaya, etkenden etkiye, genelden özele geçme yoludur. Tümdengelim sanatını icra eden Sherlock Holmes için gözlem yapmadan önceki ilk adım dikkatli ve düşünceli olmaktır. Sonra ise gözlem yapacağı cisme bütün dikkatini vermeden önce beynini boşaltmaktır. Maria Konnikova’ya göre beynimiz odacıklardan oluşur. Holmes’un da Watson ile konuşurken anlattığı beyninin çatı katı, en önemli bilgilerin bulunduğu odacıktır. Sonra ise gördüğü ve baktığı her maddeye ve her şekle kuşkuyla yaklaşıp sorgulama yapar. Onun için yanılmak imkansızdır.

Sherlock Holmes Tümdengelim

Dr. Watson, birinci modda çakılıp kalmışken Holmes’un çıtasını yükseltip ikinci moda geçmesi insan iradesinin gücünü simgeler.

Sherlock Holmes’u en tuhaf kılan özelliği; ona göre hiçbir şey göründüğü gibi değildir. Holmes hiçbir şeyi olduğu gibi  kabul etmez. Dünyaya karşı kuşkucu ve sorgulayıcı yaklaşır. Bundan dolayıdır ki bir şeyi etraflıca ele alıp sorguladıktan sonra kabul edip etmeyeceğine karar verir. Biz ise dünyayı algılama hakimiyetini elimizden kaçırdığımız için bir şekilde bunun üstesinden gelmediğimiz takdirde yeni bir bilgiyi doğrulamaya gerek duymadan kabul ederiz.

Örtülü önyargılarımız güçlü ama kırılmaz değil; alışkanlık siperlerimiz sağlam ama yıkılmaz değil.

Makale Yazarı Onur Turalı

Düzce Üniversitesi Yönetim Bilişim Sistemleri öğrencisi

Bu yazıda bir yorum mevcut

  1. Dünyalı Adam Reply

    Çok güzel bir yazı, keyifle okudum. Sherlock Holmes ile ilgili kitapları okunacaklar listeme almıştım. Sanırım ufak ufak başlasam iyi olacak. 🙂

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir